Waarom überhaupt een olifant?

Olifanten communiceren niet alleen met geluiden die wij kunnen horen. Ze gebruiken ook zeer lage frequenties die grote afstanden kunnen overbruggen. Sommige signalen brengen trillingen in de bodem teweeg, die andere olifanten kunnen waarnemen.

Ook in organisaties wordt gedrag niet alleen beïnvloed door wat mensen zeggen en doen. Ongeschreven regels, eerdere ervaringen, verwachtingen en terugkerende patronen spelen eveneens een rol. Ze zijn niet altijd direct zichtbaar of bespreekbaar, maar beïnvloeden wel hoe mensen samenwerken en omgaan met verandering.

De roze olifant in de kamer staat voor mij daarom voor aandacht voor wat zichtbaar is én voor wat minder opvalt, maar wel van invloed is.

Door verder te kijken dan de vraag aan de oppervlakte, ontstaat een completer beeld van wat er speelt. Dat helpt om ontwikkeling vorm te geven die aansluit bij de mensen, hun werkomgeving en wat er daadwerkelijk nodig is.

close up photo of an elephant

Ook wat goed werkt verdient aandacht

De uitdrukking de olifant in de kamer verwijst meestal naar iets opvallends dat aanwezig is, maar waar mensen niet gemakkelijk over praten. Ik geef de roze olifant graag een bredere betekenis.

Want niet alleen ongemakkelijke onderwerpen verdienen aandacht. Ook wat goed werkt, waardevol is of kansen biedt, kan uit beeld raken. Juist doordat iets zo vanzelfsprekend is geworden, staan we er niet meer bij stil.

Denk aan een talent dat onvoldoende wordt benut, een idee dat geen ruimte krijgt of een manier van samenwerken die opvallend goed werkt. Door zulke kwaliteiten opnieuw zichtbaar te maken, ontstaan aanknopingspunten om verder te ontwikkelen.

Een roze olifant hoeft dus niet altijd een probleem te zijn. Het kan ook iets zijn dat het waard is om te ontdekken, te waarderen en verder te versterken.

Nieuwsgierig naar meer roze olifanten in organisaties? lees de artikelen over roze olifanten

verandertrajecten

De roze olifant in organisaties

Bij mensen

Bij mensen gaat het bijvoorbeeld om overtuigingen, ervaringen, behoeften, gedrag en gewoontepatronen. Wat iemand meebrengt, werkt door in de manier waarop diegene leert, samenwerkt en omgaat met verandering

In teams

In teams zien we dat terug in samenwerking, groepsdynamiek, onderlinge verwachtingen en de ruimte die er is om behoeftes, verschillen of spanningen te bespreken. Ook bestaande kwaliteiten en manieren van samenwerken kunnen bepalend zijn voor de ontwikkeling van een team.

In organisaties

In organisaties spelen onder andere cultuur, leiderschap, structuren en routines een rol. Wat in de loop van de tijd is ontstaan, vormt mede de context waarin mensen en teams functioneren en zich kunnen ontwikkelen.

Deze drie niveaus staan niet los van elkaar

Wat bij een persoon naar voren komt, kan samenhangen met de dynamiek in het team of met kenmerken van de organisatie. Tegelijkertijd beïnvloeden teams en organisaties voortdurend hoe mensen handelen en zich ontwikkelen.

Daarom kunnen ontwikkeltrajecten zich richten op één niveau, maar ook juist de wisselwerking ertussen als uitgangspunt nemen. Zo sluit de aanpak aan bij wat mensen, teams en organisaties op dat moment nodig hebben.

Het is toch een olifant in de kamer en roze olifanten zien?

De olifant in de kamer

De uitdrukking the elephant in the room verwijst naar een duidelijk aanwezig probleem of onderwerp dat mensen vermijden te bespreken.

Een verwant beeld komt voor in een fabel van de Russische schrijver Ivan Krylov. Daarin merkt een man tijdens een museumbezoek allerlei kleine details op, maar ziet hij de olifant over het hoofd. De fabel wordt vaak in verband gebracht met de uitdrukking, al is de precieze oorsprong van het huidige Engelse gezegde niet met zekerheid vastgesteld.

Het beeld maakt in ieder geval duidelijk hoe gemakkelijk onze aandacht naar details kan gaan, terwijl iets groots of belangrijks buiten beeld blijft.

De roze olifant

De roze olifant heeft een andere oorsprong. Seeing pink elephants ontstond in de negentiende eeuw als beeldspraak voor hallucinaties en werd wereldwijd bekend door de roze olifanten in Disney’s Dumbo uit 1941.

Later kreeg de roze olifant ook een bredere symbolische betekenis: iets dat je probeert te vermijden, maar juist daardoor aanwezig blijft. Dat sluit aan bij het onderzoek van sociaal psycholoog Daniel Wegner naar gedachteonderdrukking. In zijn bekende experiment met de witte beer bleek dat juist het proberen niet aan iets te denken ervoor kan zorgen dat die gedachte nadrukkelijk aanwezig blijft.

De roze olifant in de kamer

De combinatie van de olifant in de kamer en roze olifanten zien is een bewuste samenvoeging van twee beelden. In het artikel Minicursus antropologie: de roze olifant in de kamer wordt die combinatie ook beschreven.

Voor mij staat de roze olifant in de kamer voor meer dan een onbesproken probleem. Het gaat om aandacht voor wat gedrag beïnvloedt, maar niet meteen zichtbaar is. Dat kunnen onuitgesproken verwachtingen, terugkerende patronen of spanningen zijn, maar evengoed talenten, kwaliteiten en kansen die onvoldoende worden gezien.

Door daar met nieuwsgierigheid naar te kijken, ontstaat ruimte om vraagstukken beter te begrijpen en nieuwe mogelijkheden voor ontwikkeling te ontdekken.